Profesor Julia Kaliniewicz-Gołębiowska
 
 
     Profesor Julia Gołębiowska, z domu Kaliniewicz, urodziła się 16 grudnia 1913 r. w Piotrogrodzie (St. Petersburg ), w Rosji. Szkołę średnią, Gimnazjum Państwowe im. Hoffmanowej w Warszawie, ukończyła w 1932 r. W tym samym roku rozpoczęła studia na Wydziale Ogrodniczym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Specjalizowała się w zakresie mikrobiologii i technologii rolniczej, uzyskując, w 1938 r., dyplom inżyniera ogrodnika. Jeszcze przed ukończeniem studiów została, w 1937 r., zatrudniona jako asystent-stażysta w Dziale Mikrobiologii Rolniczej w Państwowym Instytucie Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach.
     W czasie okupacji hitlerowskiej wspólnie z pro! J. Ziemięcką - kierownikiem Działu Mikrobiologii - chroniła cenne dla upraw roślin motylkowatych szczepy bakterii Rhizobium przed przekazaniem ich władzom niemieckim. Po wojnie, pracując w dalszym ciągu w Instytucie w Puławach, brała aktywny
udział w organizowaniu, w 1945 r., Wydziału Rolniczego na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej (UMCS) w Lublinie i tam też pracowała dodatkowo, do 1950 r., jako starszy asystent w Katedrze Mikrobiologii Rolnej. W maju 1947 r. uzyskała stopień doktora rolnictwa na Wydziale Rolniczym
UMCS w Lublinie, na podstawie rozprawy pt.: "Studia nad rozkładem błonnika przez drobnoustroje H. Centralna Komisja Kwalifikacyjna dla Pracowników Nauki, uchwałą z dnia 25 września 1954 r., przyznała Julii Gołębiowskiej tytuł profesora nadzwyczajnego.
    W latach 1955 -1958 pełniła funkcję Kierownika Katedry Mikrobiologii Rolniczej Wyższej Szkoły Rolniczej w Lublinie. Prowadziła równocześnie zajęcia
dla studentów Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi UMCS, specjalizujących się w zakresie mikrobiologii rolniczej. Cały ten czas nie rezygnowała z pracy
w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach. W 1958 r. zorganizowała Pracownię Mikrobiologiczną Zakładu Roślin Pastewnych JUNG
- Oddział w Poznaniu, z siedzibą w Rolniczym Zakładzie Doświadczalnym
w Baborówku, i była jej kierownikiem do 1969 roku.
   W 1965 r. Rada Państwa nadała jej tytuł profesora zwyczajnego. W 1967 r. Pro! Julia Gołębiowska objęła kierownictwo Katedry Mikrobiologii Rolnej WSR w Poznaniu. W Katedrze tej pracowała aż do przejścia na emeryturę,
to jest do 1981 r. Problematyka badań prowadzonych lub kierowanych przez Prof. J. Gołębiowską obejmowała:
    prace metodyczne - dotyczące przygotowania próbek glebowych do analiz mikrobiologicznych, oraz prace badawcze dotyczące:
    - drobnoustrojów udostępniających fosfor roślinom,
    - właściwości morfologicznych szczepów Rhizobium i ich efektywności
w symbiozie z roślinami motylkowatymi,
    - drobnoustrojów gleb torfowych,
    - oddziaływania herbicydów na mikroflorę gleby.
     Na podkreślenie zasługują następujące wyniki tych badań:
    - przeprowadzone badania metodyczne pozwoliły na stwierdzenie, że analizom mikrobiologicznym należy poddawać próbki gleby albo bezpośrednio po pobraniu z pola, albo dopiero po ustaleniu się w nich równowagi biologicznej. Do oznaczenia w glebie drobnoustrojów czynnych w przemianach związków fosforowych przydatna okazała się, opracowana przez Pro! J. Gołębiowską, metoda ilościowo-jakościowa, pozwalająca na określenie grup mikroflory swoiście reagujących na organiczne i mineralne związki fosforu;
    - w ryzosferze roślin stwierdzono specyficzną selekcję mikroflory, wykazującej zróżnicowaną aktywność w przekształcaniu związków fosforu w zależności od ich struktury;
    - efektywność szczepów Rhizobium , jako szczepionek dla roślin motylkowatych, jest uzależniona od rodzaju źródła węgla wprowadzonego do podłoża hodowli tych drobnoustrojów;
    - gleby torfowe mają, w porównaniu z glebami mineralnymi, odmienne zespoły mikroflory. W warunkach przesuszenia gleb torfowych dominującą w nich grupę stanowią promieniowce. Z gleb tych wyodrębniono około 1000 szczepów promieniowców o właściwościach antybiotycznych i najaktywniejsze z nich przekazano Instytutowi Farmaceutycznemu do produkcji antybiotyków.
    - drobnoustroje glebowe są na ogół mało wrażliwe na herbicydy. Stosowane w praktyce dawki herbicydów nie powinny zatem wywoływać długotrwałych i szkodliwych zmian w aktywności i metabolizmie mikroflory glebowej.
W okresie pracy w Rolniczym Zakładzie Doświadczalnym IUNG w Baborówku Prof. J. Gołębiowska kontynuowała badania we wcześniej obranych kierunkach. Wychodząc naprzeciw potrzebom rolnictwa, zainteresowała się wpływem chemicznych środków ochrony roślin na drobnoustroje glebowe. Z tego okresu pochodzą, między innymi, prace nad oddziaływaniem zapraw nasiennych na Rhizobium.
    W połowie lat 60. stała się inicjatorem i koordynatorem zakrojonych w Polsce na szeroką skałę badań nad interakcją: drobnoustroje glebowe - pestycydy. Pracom badawczym w Katedrze Mikrobiologii Rolnej AR w Poznaniu, bezpośrednio po objęciu stanowiska kierownika w 1967 r., nadała kierunek synekologiczny. do dziś kontynuowany. Punktem wyjściowym był pogląd, że w glebowym układzie troficznym podstawowa rola drobnoustrojów polega nie tylko na udostępnianiu roślinom pierwiastków organogennych, to znaczy uwalnianych w procesie mineralizacji obumarłej materii organicznej, lecz także na okresowym magazynowaniu tych pierwiastków we własnej biomasie i w próchnicy glebowej, oraz na wiązaniu azotu atmosferycznego. Przepływ pierwiastków organogennych przez biomasę drobnoustrojów był zagadnieniem najszerzej opracowywanym pod kierunkiem Prof. Gołębiowskiej i pozostał przedmiotem badań w Katedrze do dnia dzisiejszego. Z Jej inicjatywy wprowadzono do analiz specjalne metody mikroskopowe i biochemiczne, dzięki którym udowodniono, że biomasa bakterii w glebie jest wielokrotnie większa niż wykazywano to wcześniej za pomocą metod hodowlanych. Przeprowadzono też próby poznania tempa odnawiania się w glebie biomasy bakterii w celu określenia jej produktywności. Zwrócono przy tym uwagę na możliwość syntezy biomasy drobnoustrojów w glebie ze składników pochodzących nie tylko z resztek roślinnych i zwierzęcych, lecz również z innych źródeł, między innymi na drodze syntezy żywych komórek z komórek obumarłych drobnoustrojów.
W obrębie tematyki dotyczącej wiązania azotu atmosferycznego ważnymi były prowadzone przez Pro! J. Gołębiowska badania nad rhizobiofagami. Miały one na celu zwiększenie efektywności symbiozy Rhizobium z lucerną. Dalsze badania z tego zakresu zmierzały w kierunku bliższego poznania wpływu różnych czynników środowiskowych na symbiotyczne i niesymbiotyczne wiązanie azotu. W układach symbiotycznych najbardziej szczegółowo analizowane było znaczenie natężenia fotosyntezy. W badaniach nad niesymbiotycznym wiązaniem azotu przez bakterie typu Azotobacter, Clostridium i inne, określono także zależność tego procesu od rodzaju uprawianej rośliny.
Prof. J. Gołębiowska zaangażowana była również w prace nad procesami mineralizacji materii organicznej w glebie. Dotyczyły one, między innymi,
oddziaływania tych substancji na przemiany azotu, ze szczególnym uwzględnieniem natężenia nitryfikacji. Nie obce były Jej też zagadnienia związane z próchnicą glebową, a głównie dotyczące ścisłej współzależności procesów syntezy i mineralizacji próchnicy
oraz udziału drobnoustrojów w tych przekształceniach. Efektem działalności Prof. J. Gołębiowskiej było 105 publikacji naukowych oraz podręczniki dla studentów. Pierwsze publikacje dydaktyczne, w formie skryptów, pochodzą z okresu Jej pracy na Uczelniach (UMCS, AR) w Lublinie, następne zostały napisane wkrótce po objęciu Katedry Mikrobiologii Rolnej AR w Poznaniu. Opracowana przez Nią "Mikrobiologia Rolnicza" doczekała się wielu wydań i była podstawowym podręcznikiem dla studentów Akademii Rolniczych.
    Do Jej dorobku należy również zaliczyć współudział w uzyskaniu patentu na wykorzystywanie bakterii Desu/jovibrio desulfuricans w przemyśle do redukcji siarczanów.
Prof. J. Gołębiowska była członkiem różnych towarzystw naukowych: Międzynarodowego
Towarzystwa Gleboznawczego, Polskiego Towarzystwa Przyrodniczego im. Kopernika, Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego, Poznańskiego
Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Komitetu Mikrobiologicznego PAN, Komitetu Gleboznawstwa i Chemii Rolnej PAN, a także wielu rad naukowych. Była również redaktorem działu rolnego w Acta Microbiologica Polonica.
    Profesor Julia Gołębiowska była emocjonalnie związana nie tylko z pracą badawczą, lecz także z dydaktyczną. Była promotorem wielu prac doktorskich, nieprzeciętnym nauczycielem akademickim, znakomitym wykładowcą, zawsze życzliwie ustosunkowanym do studentów.
Za swoje osIągnięcia Prof. J. Gołębiowska została nagrodzona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi oraz licznymi
medalami. Ponadto otrzymała wiele nagród Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki oraz Polskiej Akademii Nauk.
Zmarła 20 września 1993 roku.
 
                                                                                                                                                                      Wanda Maliszewska
                                                                                                                                                                      Władysław Myśków
 
 


Copyright by IUNG-PIB