Profesor Aleksander Karpiński

                                                             Wspomnienie pośmiertne

 
                                                              
 
     Znowu śmierć uszczupliła niezbyt liczny zastęp przyrodników naszych, zabierając jednego z najgorliwszych i najlepiej uzdolnionych zoologów.
W dniu 11 czerwca r. b. umarł w Warszawie, w sile wieku, bo zaledwo w 52 roku życia, ś. p. Aleksander Karpiński, profesor zoologii w Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Nowei Aleksandryi (Puławach).
 
     Aleksander Karpiński urodził się 28 maja 1836 roku, w m. Bychawie, gub Lubelskiej, z ojca Leona i matki Katarzyny z Bełdowskich. Początkowe nauki pobierał w domu rodzicielskim, następnie wstąpił do gimnazjum w Lublinie, które ukończył ze srebrnym medalem w roku 1854, poczem zapisał się w poczet studentów wydziału przyrodniczego uniwersytetu w Kijowie i w roku 1862 uzyskał stopień kandydata nauk przyrodniczych. Obdarzony od natury umysłem bystrym i spostrzegawczym, podczas pobytu swego w uniwersytecie zwrócił na siebie uwagę dzielnego i wysokiej nauki ówczesnego profesora zoologii K. Kesslera, który umiał ugruntować w nim zamiłowanie do nauk przyrodniczych, a Karpiński stał się jednym z najgorliwszych uczniów jego. To też jako student jeszcze wydrukował on w roku 1862 pracę pt. "Krótka charakterystyka ryb z rodziny karpiowatych (Cyprinoidei), według Heckla. Praca ta, będąca streszczeniem dzieła znanego ichtiologa wiedeńskiego Jakuba Heckla, oraz dzieła o rybach prof. K. Kesslera, zawiera, oprócz krótkiego ale dokładnego opisu gatunków ryb karpiowatych, zamieszkujących rzeki południowej Rosji nadto jeszcze klasyfikację zębów gardłowych ryb karpiowatych, objaśnioną rysunkami.
 
     Po opuszczeniu ławy uniwersyteckiej oddał się Karpiński z całym młodzieńczym zapałem samodzielnym więcej już studiom zoologicznym, głównie zaś pracował nad budową ryb, a rezultaty swoich prac ogłosił drukiem w rozprawie, zatytułowanej: "Badania nad czaszką ryb karpiowatych" są pracą samodzielną z dziedziny anatomii porównawczej ryb i dowodzą gruntownej znajomości przedmiotu, dokładnego obeznania się z jego literaturą i nowszymi kierunkami, jakie wskazała zoologii teoria Darwina. Autor w pracy wspomnianej przechodzi szczegółowo, porównawczo, budowę czaszki różnych gatunków ryb karpiowatych, a opierając się na takich podstawach , dochodzi do ogólnych wywodów, służących do wykazania pokrewieństwa i całego rodowodu tej rodziny ryb.
 
     Zawód pedagogiczny rozpoczął A. Karpiński w roku 1866, jako nauczyciel nauk przyrodniczych w progimnazjum męskim mieszanym na Pradze. Niezależnie zaś od wspomnianych obowiązków, jednocześnie był mianowany nadetatowym nauczycielem zoologi i anatomii porównawczej w Szkole Weterynaryjnej w Warszawie. W tym to czasie, w godzinach wolnych od zajęć pedagogicznych K. poświęcał się badaniu pająków krajowych, które zaczął zbierać, będąc jeszcze w Kijowie, a nawet doszedł do posiadania dość pokaźnej kolekcji tych zwierząt. W czasie pobytu swego w Warszawie, zbiór wspomniany uzupełnił i ofiarował gabinetowi zoologicznemu warszawskiemu. Przy badaniu pająków, K. nie ograniczał się tylko na poznawaniu samych form tych osobliwych zwierząt, ale nadto obserwował ich stronę życiową, biologiczną. Szczególnie poświęcał wiele czasu badaniu budowy narzędzi rozrodczych u samców, które to narzędzia stanowią cechy pierwszorzędnej wartości w systematyce pająków.
 
     Jako dowód, że i później nie przestawał interesować się grupą pająków, posłużyć może broszurka, ogłoszona w roku 1881 w I tomie czasopisma "Biologisches Centralblatt" pod tytułem "O budowie narzędzi rozrodczych u samców Dictyna beniga Walck itd."
 
     W roku 1869 mianowany został docentem Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Nowej Aleksandryi (Puławach), a wkrótce potem, bo w roku 1870, profesorem zoologii i entomologii w tymże Instytucie. Wykładał oprócz tego anatomię i fizjologię zwierząt, a także pszczelnictwo, jedwabnictwo i hodowlę ryb.
      Jakkolwiek wykłady pochłaniały wiele czasu, K. nie przestawał pracować w części w poprzednio już rozpoczętym kierunku, w części zaś w innych, ściśle związanych z przedmiotami wykładanymi w Instytucie. Jako wykładający hodowlę ryb, A. Karpiński badał bliżej ten przedmiot i napisał parę rozpraw, a mianowicie: w roku 1873 "Kilka słów o rybołówstwie i hodowli ryb w naszym kraju" (w gazecie Sielskoje hozjajstwo i liesowodstwo). W 1874 "O sztucznem rozmnażaniu ryb" (w Gazecie Rolniczej). W 1876 "Zasady gospodarowania stawowego" (Warszawa, 1876). Wymienione rozprawy miały na celu zapoznanie szerszego koła naszych ziemian z głównymi zasadami sztucznej hodowli ryb, jednej z ważniejszych gałęzi dobrobytu krajowego.
      Oprócz tego K. zajął się gorliwie dokładnym poznaniem zwierząt szkodliwych dla pól, lasów, ogrodów, zebrał odpowiednią kolekcję szkodników, nie opuszczał sposobności badania ich w naturze, a nadto pisał w "Gazecie Rolniczej" w r. 1874 "O owadach nocnych, niszczących oziminę" i 1878 artykuł pt. "Szkodniki".
     W "Encyklopedii Rolnictwa" t. IV 1877 roku napisał obszerną pracę, która wyszła w oddzielnej odbitce pt. "Owady szkodliwe w gospodarstwie wiejskiem, leśnem i domowem" i jest najlepszem dziełem w naszej literaturze o "szkodnikach", posiada zaś rzeczywistą wartość, jako napisane starannie, wyczerpująco, a jednak przystępnie, przez co oddawać może usługi szerszemu kołu pracowników.
 
     Nie mniej i jedwabnictwo było przedmiotem, któremu Karpiński poświęcał dość czasu i pracy, szczególniej bliżej badał choroby jedwabników. W ostatnich latach pracował także nad wykryciem przyczyn powstawania wścieklizny u psów, przedwczesna jednak śmierć nie pozwoliła mu dojść do pewnych rezultatów.
      Jako wykładający i przewodnik młodzieży, A. Karpiński zasłużył na wielkie uznanie; obdarzony od natury łagodnością charakteru i łatwością wysłowienia się, umiał zająć i zachęcić swoich słuchaczy. Kochał młodzież, znał jej potrzeby i rad był dopomagać wszelkimi siłami do kształcenia ich umysłu i serca.
      Wiedząc dokładnie, że większa część wychowańców Instytutu znajduje się w bardzo krytycznym położeniu materialnym i że w małej mieścinie nie może znaleźć odpowiedniego zajęcia, które by dostarczało środków utrzymania, postanowił zebrać odpowiedni fundusz na założenie kasy wsparć i pożyczek bezprocentowych dla niezamożnych studentów. W tym celu, pomimo licznych zajęć i niezbyt świetnego położenia materialnego, napisał broszurę w r. 1874 "O sztucznem rozmnażaniu ryb", oraz 1876 "Zasady gospodarowania stawowego" i całkowity dochód ze sprzedaży tych broszur przeznaczył na rzecz powyższej kasy.
 
     Rezultatem tego obywatelskiego czynu była już w r. 1879 suma przeszło 2000 rs., którą prof. Karpiński złożył władzy Instytutu, w r. 1884 zaś przez ministra oświecenia została zatwierdzona ustawa kasy pożyczek i wsparć dla niezamożnych studentów Instytutu w Nowej Aleksandryi o wieczystym kapitale, zebranym przez prof. Karpińskiego.
 
     W ciągu całej służby profesorskiej K. bez przerwy pełnił, z wyborów obowiązki członka zarządu Instytutu, a nadto w ostatnich latach sekretarza rady tegoż Instytutu. W roku 1885 powołany został na opiekuna szpitala św. Karola w Nowej Aleksandryi (Puławach), a z nowych tych obowiązków umiał się z równą godnością i sumiennością wywiązywać, jak i z dawniejszych.
     Zmarły pozostawił nie tylko nieutuloną w żalu żonę i czworo dzieci, ale nadto powszechny i szczery żal po sobie w sercach uczniów swoich, kolegów i znajomych.
 
    Cześć niech będzie szlachetnemu i wytrwałemu pracownikowi na niwie przyrodniczej. 
 
                                                                                                                                                                                                             Antoni Ślosarski
 


Wspierane przez Hosting o12.pl


Copyright by IUNG-PIB